Patanjala

Lokalitas

Ngariksa Ngaraksa Rajah

Ku: Hayati Mayang Arum

 

“Pun sapun sampurasun
Ka manggung neda papayung…”

Masarakat Sunda umumna apal jeung wawuh kanu ngaranna rajah. Pikeun kuring, tacan apal sabenerna mah iraha rajah diayakeun atawa ku saha mimiti dijieunna. Sabab lamun nilik tina basana, rajah ngandung silib jeung siloka anu loba pisan lenyepaneunna. Ieu jadi ciri mandiri jeung nandakeun yén para pujangga nu mimiti nyieun rajah téh lain jalma samanéa. Kitu deui tina rupa (macemna) basa dina rajah méh sarua atawa mirip hal ieu jadi ciri mandiri nu kadua tina rajah.

Rajah nyaétasarupa mantra, jampé atawa jangjawokan anu dipaké pikeun nalukkeun para lelembut para siluman-silemin, ngaruat jeung sabangsana. Rajah digunakeun dina acara maca pantun, upacara adat, samodél upacara kawinan, gusaran atawa sunatan urang Sunda.

Saupama dina carita pantun mah, rajah téh dibagi dua rupa nyaéta rajah pamuka jeung rajah panutup, atawa pamunah. Saméméh prung ngaguar carita pantun, juru pantun macakeun rajah pamuka dipirig kacapi. Eusina mangrupa sanduk-sanduk papalaku atawa sasadu ka karuhun anu rék dilalakonkeun, amit-amit tur ménta neneda kanu kawasa sangkan salamet boh juru pantunna boh nu ngadangukeunna, sabab sahenteuna rék nyukcruk galur nu kapungkur ngaguar carita buhun.

Dina prakna rajah pamuka di tiap maca pantun tara sarua. Gumantung kana patempatan jeung kana carita karuhunna atawa para lelembut nu dipercaya ngageugeuh éta patempatan.

Dina pada ka hiji, biasana bari mimitian ngalalakonkeun carita buhun paédahna rajah pikeun ngeuyeuban sangkan leuwih ramé. Pada ka dua, biasana dieusian ku sanduk-sanduk papalaku jeung ménta panangtayungan waktu keur mantun. Dina pada ka tilu, eusina nyaritakeun yén juru pantun mantun téh sumber carita jeung lalakonna ti Kahyangan.

Sabada pantun rapih juru pantun macakeun deui rajah panutup (pamunah). Eusina ménta hampura ka karuhun, kanu maha agung jeung ka para pujangga (nu nyieun pantun) bisi aya kasalahan salila mantun. Basana “Lastari anu di pamrih.”

Sedengkeun rajah dina acara-acara biasana cukup ku sakali waé dina ngamimitian. Rajah pagelaran biasana saluyu jeung acara anu rék digelar. Contona dina acara Gelar Boéh Larang disebutna Rajah Gelar Boéh Larang, Rajah Merlawu, jst. Aya ogé rajah tempat upamana di Kertabumi disebut Rajah Kertabumi. Jrd.

Najan rajah identikna kana jangjawokan atawa mantra Sunda Wiwitan, tapi urang ulah cudikan sok komo salah guna jeung salah harti. Sabab rajah salah sahiji banda budaya urang nu wajib dipupusti. Rajah di jaman kiwari urang diarahkeun kana hal-hal anu hadé tur aya patalina jeung kataohidan ka Allah swt. Hayu urang pada-pada riksa. Mudah-mudahan aya mangpaatna malah mandar seni budaya jeung agama bisa babarengan kalayan teu pacorok pungsi.

Conto rajah pamuka pantun:

Nyukcruk catur juru pantun

Ngaguar carita buhun

Nu di teundeun urang sampeur

Nu di teundeun urang sampeur

Nu di tunda urang ala

Masing rambay caritana

Héjo lembok caritana

Ahuung

Pun sapun ka maha agung

Ka manggung neda papayung

Kuring rék diajar ngidung

Nya ngidung carita pantun

Ngagurar carita buhun

Ngahudang carita lana

Da puguh da kuring catur

Ngebat mapatahan carita

Molongpong jalan sorangeun

Ti mendi pipasinieun

Ti mana picariteun

Tetep mah ti Kahyangan

 

Conto rajah pamunah (panutup pantun):

Pun sapun ka sang rumuhun

Pun sapun ka maha agung

Paralun ka para karuhun

Nu bihari mangka widi

Ka bujangga hampurana

Bisi gantar kakaitan

Bisi tali ruruhitan

Nempuh rucuk nyorang cugak

Pangnyinglarkeun

Pangmusnahkeun

Lastari anu di pamrih

Cag tepi ka dieu

Dimuat di Ligar, H.U Kabar Priangan. Jumaah, 31 Mei 2013.

Iklan

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

%d blogger menyukai ini: